مقدمه و ضرورت تدوین برنامه راهبردی
کتابخانه مجتمع آموزشی، درمانی و پژوهشی پیامبر اعظم(ص) بهعنوان یکی از واحدهای پشتیبان آموزشی، پژوهشی و حرفهای دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، نقش مهمی در تأمین، سازماندهی و ارائه اطلاعات علمی مورد نیاز جامعه پزشکی و دانشگاهی ایفا میکند.
این کتابخانه از سال ۱۳۶۹ فعالیت خود را در ساختمان فارابی آغاز کرده و طی سالهای فعالیت خود، با توسعه مجموعه منابع، استقرار نظامهای سازماندهی و استفاده از فناوریهای اطلاعاتی، زمینه دسترسی کاربران به منابع علمی را فراهم کرده است. کتابخانه در سال ۱۴۰۳ مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفته و با برخورداری از فضای مطالعه مناسب، مخزن باز، تجهیزات رایانهای، اینترنت و Wi-Fi، ظرفیت ارائه خدمات به گروههای مختلف کاربران را داراست.
با توجه به تغییر ماهیت نیازهای اطلاعاتی جامعه پزشکی، رشد سریع منابع الکترونیکی، افزایش اهمیت دسترسی سریع به شواهد علمی، گسترش فناوریهای اطلاعاتی و ضرورت حمایت از تصمیمگیری مبتنی بر شواهد، ادامه فعالیت کتابخانه با رویکرد سنتی بهتنهایی پاسخگوی نیازهای آینده نخواهد بود. ازاینرو، تدوین برنامه راهبردی حاضر با هدف حرکت تدریجی کتابخانه از یک واحد نگهداری و ارائه منابع به یک مرکز فعال، کاربرمحور، فناورانه و پشتیبان آموزش، پژوهش و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد انجام شده است.
این برنامه تلاش میکند ضمن حفظ و تقویت نقاط قوت موجود، محدودیتها و چالشهای کتابخانه را شناسایی کرده و با بهرهگیری از فرصتهای محیطی، مسیر مشخصی برای توسعه خدمات، منابع، فناوری، نیروی انسانی و تعامل با جامعه دانشگاهی و بیمارستانی ترسیم نماید. برنامه حاضر برای یک دوره پنجساله تدوین شده و اجرای آن بر اساس اولویتها، منابع موجود، ظرفیت سازمانی و نتایج پایش سالانه قابل اصلاح و بهروزرسانی خواهد بود.
معرفی و وضعیت موجود کتابخانه
پیشینه و جایگاه سازمانی
کتابخانه مجتمع آموزشی، درمانی و پژوهشی پیامبر اعظم(ص) در سال ۱۳۶۹ با مساحتی بالغ بر ۲۳۵ مترمربع در حوزه معاونت آموزشی مجتمع آموزشی، پژوهشی و درمانی پیامبر اعظم(ص) در طبقه دوم ساختمان فارابی تأسیس شده است. کتابخانه در سال ۱۴۰۳ مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفته و در حال حاضر با فراهمسازی محیطی مناسب برای مطالعه و دسترسی به منابع علمی، به جامعه کاربران خود خدمات ارائه میکند.
جامعه استفادهکننده کتابخانه شامل:
- اعضای هیئت علمی؛
- پزشکان و متخصصان؛
- دستیاران و رزیدنتها؛
- دانشجویان؛
- پژوهشگران؛
- پرستاران و کارکنان گروههای درمانی؛
- کارکنان اداری و سایر کارکنان بیمارستان؛
- سایر کاربران واجد شرایط طبق ضوابط سازمان.
فضای فیزیکی
کتابخانه دارای ظرفیت مطالعه ۷۵ نفر بوده و از نور و تهویه مناسب برخوردار است.
فضای اصلی کتابخانه شامل:
- مخزن منابع: حدود ۱۰۰ مترمربع؛
- سالن مطالعه: حدود ۱۰۰ مترمربع؛
- فضاهای خدماتی و جانبی: بخش باقیمانده از مساحت کتابخانه.
مجموعه منابع
مجموعه کتابخانه شامل بیش از ۸۰۰۰ جلد کتاب و پایاننامه است و با توجه به ماهیت آموزشی، پژوهشی و درمانی مرکز، بخش مهمی از مجموعه را منابع تخصصی پزشکی و علوم سلامت تشکیل میدهد.
سازماندهی منابع
کتابخانه از سیستم قفسه باز (Open Stack/Open Shelf) استفاده میکند و کاربران میتوانند با مراجعه مستقیم به مخزن، منابع مورد نیاز خود را جستجو و انتخاب کنند.
برای سازماندهی منابع از دو نظام ردهبندی استفاده میشود:
الف) منابع تخصصی پزشکی و علوم سلامت:
بر اساس نظام ردهبندی NLM
ب) منابع عمومی و غیرپزشکی:
بر اساس نظام ردهبندی LC
کتابخانه همچنین از نرمافزار کتابخانهای آذرسا برای مدیریت و بازیابی منابع استفاده میکند.
بهمنظور تسهیل دسترسی کاربران، علاوه بر نصب پوسترهای راهنمای ردهها، شناسههای قفسه نیز بهصورت مشخص و قابل مشاهده در ابتدای هر راهرو و بالای قفسهها نصب شدهاند.
تجهیزات و زیرساخت فناوری
کتابخانه در حال حاضر دارای:
- 4 دستگاه رایانه
- دسترسی به اینترنت
- Wi-Fi
- نرمافزار کتابخانهای آذرسا
- زیرساخت دسترسی به منابع الکترونیکی دانشگاهی در حدود امکانات موجود
- مخزن باز منابع
ارزشهای بنیادین کتابخانه
فعالیتهای کتابخانه مجتمع آموزشی، درمانی و پژوهشی پیامبر اعظم(ص) بر مجموعهای از ارزشهای حرفهای و سازمانی استوار است که جهتگیری خدمات، تصمیمگیریها و برنامههای توسعهای کتابخانه را مشخص میکنند.
کاربرمداری
شناخت نیازهای اطلاعاتی کاربران و طراحی خدمات متناسب با نیازهای پزشکان، اعضای هیئت علمی، پرستاران، دانشجویان، رزیدنتها، پژوهشگران و کارکنان، در اولویت فعالیتهای کتابخانه قرار دارد.
دسترسی عادلانه به اطلاعات
کتابخانه متعهد است امکان دسترسی منصفانه کاربران مجاز را به منابع و خدمات اطلاعاتی، متناسب با ضوابط سازمان و امکانات موجود، فراهم نماید.
اعتبار و روزآمدی اطلاعات
اعتبار علمی، صحت، کیفیت و روزآمدی منابع، بهویژه منابع حوزه پزشکی و علوم سلامت، از اصول اساسی مجموعهسازی و ارائه خدمات اطلاعاتی کتابخانه است.
پاسخگویی و سرعت در ارائه خدمات
کتابخانه تلاش میکند درخواستهای اطلاعاتی کاربران را با دقت، سرعت و کیفیت مناسب پاسخ داده و زمان دسترسی به اطلاعات مورد نیاز را کاهش دهد.
محرمانگی و رعایت حقوق کاربران
حفظ محرمانگی اطلاعات کاربران، درخواستهای اطلاعاتی و سوابق استفاده از خدمات کتابخانه، مطابق قوانین و مقررات سازمان، از اصول اخلاق حرفهای کتابخانه است.
رعایت حقوق مالکیت فکری
کتابخانه و کاربران موظفاند در استفاده، تکثیر، ذخیرهسازی و اشتراک منابع اطلاعاتی، قوانین مربوط به مالکیت فکری، حق مؤلف و شرایط استفاده ناشران را رعایت نمایند.
نوآوری و بهرهگیری از فناوری
کتابخانه از فناوریهای نوین اطلاعاتی و ارتباطی برای توسعه خدمات، تسهیل دسترسی به منابع و افزایش کیفیت تجربه کاربران استفاده خواهد کرد.
حمایت از آموزش و پژوهش
کتابخانه بهعنوان یکی از زیرساختهای علمی بیمارستان، فعالیتهای آموزشی و پژوهشی مرکز را از طریق تأمین منابع، خدمات اطلاعرسانی، آموزش سواد اطلاعاتی و خدمات تخصصی پژوهشی پشتیبانی میکند.
تصمیمگیری مبتنی بر شواهد
کتابخانه تلاش میکند دسترسی کاربران به منابع معتبر و شواهد علمی را تسهیل کرده و نقش خود را در پشتیبانی اطلاعاتی از تصمیمگیریهای حرفهای و بالینی، در حدود وظایف و امکانات، تقویت نماید.
کیفیتمداری و بهبود مستمر
خدمات کتابخانه بهصورت دورهای ارزیابی شده و نتایج ارزیابی، میزان رضایت کاربران و تغییر نیازهای اطلاعاتی برای اصلاح و توسعه خدمات مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
شناسایی ذینفعان و نیازهای آنان
شناسایی ذینفعان و شناخت نیازهای آنان یکی از پایههای اصلی برنامهریزی راهبردی کتابخانه است. خدمات کتابخانه زمانی میتواند اثربخش باشد که با نیازهای واقعی جامعه استفادهکننده و اهداف آموزشی، پژوهشی و درمانی سازمان هماهنگ باشد. بر این اساس، کتابخانه مجتمع آموزشی، درمانی و پژوهشی پیامبر اعظم(ص) نیازهای اطلاعاتی ذینفعان خود را بهصورت دورهای بررسی کرده و نتایج حاصل را در تدوین اهداف، برنامههای عملیاتی و اولویتهای توسعه خدمات مورد استفاده قرار خواهد داد.
نیازسنجی ذینفعان میتواند با استفاده از روشهای کمی و کیفی انجام شود؛ از جمله:
- بررسی آمار استفاده از منابع و خدمات؛
- تحلیل درخواستهای اطلاعاتی کاربران؛
- نظرسنجی از کاربران؛
- مصاحبه و گفتوگو با گروههای هدف؛
- دریافت پیشنهادها و انتقادات؛
- جلسات مشورتی با مسئولان آموزشی و پژوهشی؛
- بررسی نیازهای گروههای آموزشی و درمانی؛
- تحلیل میزان استفاده از منابع چاپی و الکترونیکی.
ذینفعان اصلی کتابخانه
ذینفعان کتابخانه را میتوان در دو گروه داخلی و خارجی طبقهبندی کرد.
الف) ذینفعان داخلی
- اعضای هیئت علمی
- پزشکان و متخصصان
- دستیاران و رزیدنتها
- دانشجویان
- پژوهشگران
- پرستاران
- سایر گروههای درمانی
- کارکنان اداری و پشتیبانی
- مدیریت بیمارستان
- معاونت آموزشی
- واحد پژوهش
- واحد فناوری اطلاعات
- گروههای آموزشی و تخصصی
ب) ذینفعان خارجی
- دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
- سایر کتابخانههای دانشگاهی و بیمارستانی
- مراکز علمی و پژوهشی همکار
- شبکه کتابخانههای دانشگاهی و پزشکی
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
- انجمنها و نهادهای علمی مرتبط
- تأمینکنندگان و ناشران منابع علمی
تحلیل نیازهای ذینفعان
|
گروه ذینفع |
مهمترین نیازهای اطلاعاتی و خدماتی |
اولویت |
|
اعضای هیئت علمی |
منابع تخصصی و روزآمد، مقالات علمی، پایگاههای اطلاعاتی، خدمات جستجوی تخصصی |
بسیار بالا |
|
پزشکان و متخصصان |
دسترسی سریع به منابع معتبر، شواهد علمی و منابع بالینی |
بسیار بالا |
|
رزیدنتها و دستیاران |
کتابهای تخصصی، مقالات، منابع آزمون و پژوهش، آموزش جستجوی علمی |
بسیار بالا |
|
دانشجویان |
کتابهای درسی، منابع الکترونیکی، آموزش جستجو و دسترسی به اطلاعات |
بالا |
|
پژوهشگران |
پایگاههای اطلاعاتی، مقالات، خدمات جستجوی تخصصی و تأمین مدرک |
بسیار بالا |
|
پرستاران |
منابع تخصصی پرستاری و پزشکی، منابع مبتنی بر شواهد و آموزش اطلاعاتی |
بالا |
|
کارکنان بیمارستان |
منابع آموزشی و حرفهای مرتبط با وظایف شغلی |
متوسط |
|
مدیریت بیمارستان |
گزارشهای آماری، شاخصهای عملکرد و ارزیابی اثربخشی خدمات |
بالا |
|
معاونت آموزشی |
منابع آموزشی، پشتیبانی از برنامههای آموزشی و نیازهای اعضای هیئت علمی و دانشجویان |
بسیار بالا |
|
واحد پژوهش |
پشتیبانی اطلاعاتی از طرحهای پژوهشی و دسترسی به منابع علمی |
بسیار بالا |
|
فناوری اطلاعات |
زیرساخت ارتباطی، سامانهها و توسعه خدمات الکترونیکی |
بالا |
|
دانشگاه |
همسویی خدمات کتابخانه با سیاستهای علمی و آموزشی دانشگاه |
بالا |
|
سایر کتابخانهها |
اشتراک منابع و همکاری بینکتابخانهای |
متوسط |
نیازهای اولویتدار شناساییشده
بر اساس ماهیت کتابخانه و جامعه استفادهکننده، نیازهای زیر بهعنوان محورهای مهم توسعه خدمات در دوره برنامه راهبردی در نظر گرفته میشوند:
۱. دسترسی به منابع علمی روزآمد
توسعه و بهروزرسانی منابع چاپی و الکترونیکی، بهویژه منابع تخصصی پزشکی و علوم سلامت
۲. دسترسی سریع به پایگاههای اطلاعات
تسهیل دسترسی کاربران مجاز به پایگاهها، مجلات و کتابهای الکترونیکی معتبر
۳. خدمات جستجوی اطلاعات علمی
ارائه خدمات تخصصی جستجو و بازیابی منابع برای پزشکان، اعضای هیئت علمی، رزیدنتها و پژوهشگران.
۴. آموزش سواد اطلاعاتی
تقویت مهارت کاربران در جستجو، ارزیابی و استفاده صحیح از اطلاعات علمی.
۵. توسعه خدمات الکترونیکی
افزایش خدمات غیرحضوری، اطلاعرسانی الکترونیکی و دسترسی آسانتر به خدمات کتابخانه.
۶. پشتیبانی از پژوهش
تقویت خدمات تأمین منابع، جستجوی تخصصی، آموزش پایگاههای اطلاعاتی و حمایت اطلاعاتی از پژوهشگران.
۷. دسترسی مناسب به فضای مطالعه
حفظ کیفیت فضای مطالعه و استفاده بهینه از ظرفیت ۷۵ نفره سالن مطالعه.
۸. بهبود اطلاعرسانی خدمات
معرفی فعال خدمات، منابع، پایگاهها، برنامههای آموزشی و امکانات کتابخانه به کاربران.
۹. پاسخگویی سریع
کاهش زمان پاسخگویی به درخواستهای اطلاعاتی و ایجاد فرآیند مشخص برای ثبت و پیگیری درخواستها.
۱۰. ارزیابی رضایت کاربران
سنجش منظم رضایت کاربران و استفاده از نتایج آن برای اصلاح خدمات
سازوکار انعکاس نیازهای کاربران در برنامه راهبردی
نتایج نیازسنجی ذینفعان مستقیماً در تصمیمگیریهای کتابخانه مورد استفاده قرار خواهد گرفت. این فرآیند به شکل زیر انجام میشود:
شناسایی نیاز → جمعآوری داده → تحلیل نیازها → تعیین اولویت → تبدیل نیاز به هدف → تدوین اقدام اجرایی → تعیین شاخص عملکرد → اجرا → ارزیابی → اصلاح
بهعنوان مثال، اگر نیازسنجی نشان دهد که کاربران از دسترسی ناکافی به منابع الکترونیکی ناراضی هستند، این نیاز میتواند به یک هدف راهبردی تحت عنوان «توسعه دسترسی به منابع الکترونیکی و خدمات دیجیتال» تبدیل شود و در ادامه برای آن اقداماتی مانند افزایش پایگاههای اطلاعاتی، آموزش دسترسی به منابع و توسعه خدمات غیرحضوری تعریف گردد.
دوره و مسئولیت نیازسنجی
نیازسنجی جامع کاربران حداقل سالانه یکبار انجام خواهد شد. در صورت بروز تغییرات مهم در:
- ساختار آموزشی یا درمانی بیمارستان
- گروههای کاربران
- فناوریهای اطلاعاتی
- منابع علمی
- سیاستهای دانشگاه
- نیازهای پژوهشی
- یا خدمات کتابخانه
نیازسنجی میتواند خارج از دوره معمول نیز انجام شود.
مسئول اصلی: مسئول کتابخانه
همکاران: معاونت آموزشی، واحد پژوهش، گروههای آموزشی، فناوری اطلاعات و نمایندگان اعضا
تحلیل محیط داخلی و خارجی کتابخانه
تحلیل محیط داخلی و خارجی یکی از مراحل اساسی در تدوین برنامه راهبردی کتابخانه مجتمع آموزشی، درمانی و پژوهشی پیامبر اعظم(ص) است. هدف از این تحلیل، شناسایی ظرفیتها و قابلیتهای داخلی کتابخانه، محدودیتها و چالشهای موجود، همچنین فرصتها و تهدیدهای محیط بیرونی است.
نتایج این تحلیل، مبنای تعیین اولویتهای راهبردی و تدوین اهداف و برنامههای اجرایی کتابخانه در دوره ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۹ قرار میگیرد.
در این تحلیل:
: S (Strengths) نقاط قوت، قابلیتها و مزیتهای داخلی کتابخانه هستند.
:W (Weaknesses) نقاط ضعف، محدودیتها و کاستیهای داخلی کتابخانه هستند.
:O (Opportunities) فرصتها، شرایط مطلوب محیط بیرونی هستند که میتوان از آنها برای توسعه کتابخانه استفاده کرد.
:T (Threats) تهدیدها، عوامل بیرونی هستند که ممکن است تحقق اهداف کتابخانه را با مشکل مواجه کنند.
نقاط قوت کتابخانه
.S1 سابقه و قدمت فعالیت کتابخانه
فعالیت کتابخانه از سال ۱۳۶۹ آغاز شده و برخورداری از سابقه بیش از ۵۵ ساله، موجب شکلگیری تجربه سازمانی، مجموعه منابع و شناخت نسبتاً مناسب از جامعه کاربران شده است.
.S2 حمایت و پشتیبانی معاونت آموزشی بیمارستان
قرار گرفتن کتابخانه در ساختار معاونت آموزشی بیمارستان و پشتیبانی مستمر این معاونت از فعالیتهای کتابخانه، ظرفیت مناسبی برای هماهنگی با برنامههای آموزشی، دانشجویان، اعضای هیئت علمی و گروههای تخصصی ایجاد کرده است.
.S3 فضای فیزیکی مناسب و بازسازیشده کتابخانه
کتابخانه دارای حدود ۲۳۵ مترمربع فضا و سالن مطالعه مناسب است که در سال ۱۴۰۳ نیز مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفته و محیطی مطلوبتر برای مطالعه و پژوهش کاربران فراهم کرده است.
.S4 برخورداری از مجموعهای غنی از منابع علمی
وجود بیش از ۸۰۰۰ جلد کتاب و پایاننامه تخصصی، سرمایه علمی قابل توجهی برای پشتیبانی از نیازهای آموزشی و پژوهشی مرکز محسوب میشود.
.S5 قفسه باز مخزن و دسترسی مستقیم کاربران به منابع
استفاده از سیستم قفسه باز، امکان مشاهده مستقیم منابع و دسترسی آسانتر کاربران به مجموعه را فراهم میکند.
.S6 سازماندهی علمی منابع بر اساس نظامهای استاندارد NLM و LC
استفاده از نظام ردهبندی NLM برای منابع پزشکی و LC برای منابع عمومی و غیرپزشکی، موجب سازماندهی نظاممند مجموعه و تسهیل بازیابی منابع شده است.
.S7 بهرهمندی از نرمافزار تخصصی کتابداری آذرسا
استقرار نرمافزار کتابخانهای آذرسا، زیرساخت مناسبی برای مدیریت اطلاعات کتابشناختی، جستجو و مدیریت خدمات کتابخانه فراهم کرده است.
.S8 دسترسی به اینترنت و شبکه بیسیم (Wi-Fi) در فضای کتابخانه
برخورداری از اینترنت و Wi-Fi در فضای کتابخانه، امکان توسعه تدریجی خدمات الکترونیکی و اطلاعرسانی دیجیتال را برای کاربران فراهم مینماید.
.S9 ظرفیت مناسب سالن مطالعه برای پذیرش همزمان کاربران
سالن مطالعه کتابخانه با ظرفیت پذیرش همزمان ۷۵ کاربر، امکان استفاده مطلوب دانشجویان، اعضای هیئت علمی و سایر مراجعان را در ساعات پرتردد فراهم میکند.
نقاط ضعف کتابخانه
.W1 نبود بودجه و ردیف اعتباری مستقل کتابخانه
کتابخانه فاقد ردیف بودجهای مستقل است و بهطور کامل به بودجه عمومی بیمارستان وابسته است؛ این موضوع تأمین بهموقع منابع جدید، تجهیزات و اشتراک پایگاههای اطلاعاتی را با محدودیت مواجه میکند.
.W2 تأثیر تحریمها و محدودیت مالی بر اشتراک منابع الکترونیکی تخصصی
تحریمهای بینالمللی در کنار محدودیت بودجه، دسترسی و تمدید اشتراک برخی پایگاههای اطلاعاتی و منابع الکترونیکی معتبر بینالمللی را دشوار کرده است و کتابخانه را ناگزیر به جستوجوی راهکارهای جایگزین مانند منابع دسترسی آزاد کرده است.
.W3 نبود تابلوی اعلانات الکترونیک و ضعف در اطلاعرسانی سریع
اگرچه کتابخانه منابع و خدمات متعددی در اختیار دارد، نبود تابلوی اعلانات الکترونیک و یک برنامه منظم اطلاعرسانی موجب شده بخشی از ظرفیتها و اخبار کتابخانه دیرتر و کندتر به کاربران برسد.
.W4 عدم استقرار کتابخانه در فضای اصلی بیمارستان
کتابخانه در ساختمانی مجزا از بخشهای درمانی بیمارستان (مجتمع آموزشی و پژوهشی) مستقر است؛ این فاصله فیزیکی، دسترسی سریع کادر درمان، بیماران و همراهان آنان را به خدمات کتابخانهای در حین انجام کار بالینی دشوارتر میکند.
.W5 کمرنگ بودن نقش کتابدار بالینی و محدودیت خدمات به بیماران و همراهان
ظرفیت کتابخانه برای حضور فعال کتابدار بالینی در تیم درمان و ارائه خدمات اطلاعاتی مستقیم به بیماران و همراهان آنان، هنوز بهطور کامل توسعه نیافته است.
.W6 نبود رمپ دسترسی برای افراد دارای معلولیت
نبود رمپ در ورودی طبقه دوم، تردد بیماران، همراهان و کاربران دارای معلولیت جسمی به کتابخانه را با دشواری مواجه کرده و با اصل عدالت در دسترسی به خدمات همخوانی ندارد.
.W7 نامشخص بودن استاندارد نور و صدای سالن مطالعه و مخزن
تاکنون گواهی استاندارد کیفیت نور و صدا برای سالن مطالعه و مخزن از واحد بهبود کیفیت بیمارستان اخذ نشده و وضعیت فعلی نیازمند ارزیابی و در صورت لزوم اصلاح است.
فرصتهای محیطی
.O1 توسعه سریع فناوریهای اطلاعاتی
رشد فناوریهای دیجیتال، هوش مصنوعی و ابزارهای جستجوی علمی، فرصت مناسبی برای توسعه خدمات کتابخانه ایجاد کرده است.
.O2 گسترش جنبش دسترسی آزاد (Open Access)
گسترش دسترسی آزاد به منابع علمی معتبر میتواند بخشی از محدودیتهای مالی و تحریمی کتابخانه در تأمین منابع الکترونیکی را جبران کند.
.O3 توسعه فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
رشد و گسترش برنامههای آموزشی و پژوهشی دانشگاه، زمینه افزایش تقاضا و اهمیت خدمات کتابخانه را فراهم میکند.
.O4 امکان همکاری و تبادل منابع با سایر کتابخانهها
همکاری و تبادل منابع با سایر کتابخانههای دانشگاهی و بیمارستانی میتواند بخشی از کمبود منابع را جبران کند.
.O5 پشتیبانی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان
پشتیبانی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان از زیرساختها و برنامههای توسعه کتابخانه، فرصت مهمی برای رفع محدودیتهای موجود است.
.O6 رشد رویکرد تصمیمگیری بالینی مبتنی بر شواهد (EBM)
گسترش رویکرد تصمیمگیری بالینی مبتنی بر شواهد در بیمارستان، اهمیت و جایگاه خدمات کتابداری بالینی و اطلاعرسانی تخصصی را افزایش میدهد.
.O7 امکان اطلاعرسانی و تعامل با کاربران از طریق شبکههای اجتماعی
استفاده از شبکههای اجتماعی میتواند بهعنوان مکملی برای نبود تابلوی اعلانات الکترونیک، سرعت اطلاعرسانی به کاربران را افزایش دهد.
.O8 امکان جذب کمک خیرین و حامیان
جذب کمک خیرین و حامیان میتواند به تأمین بودجه، تجهیزات و حتی هزینههای مربوط به رمپ دسترسی و بهسازی فضای فیزیکی کمک کند.
.O9 دسترسی به نرمافزارهای نوین کتابداری و مدیریت منابع دیجیتال
بهرهگیری از نرمافزارهای نوین کتابداری، امکان مدیریت بهتر منابع دیجیتال و توسعه خدمات الکترونیکی را فراهم میکند.
.O10 امکان بهرهگیری از ابزارهای هوش مصنوعی
استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در جستجو و اطلاعرسانی علمی میتواند کیفیت و سرعت خدمات کتابخانه را ارتقا دهد.
تهدیدهای محیطی
.T1 افزایش مستمر هزینه منابع علمی
افزایش مستمر هزینه خرید و اشتراک منابع علمی چاپی و الکترونیکی، تأمین منابع را با چالش مواجه میکند.
.T2 محدودیتهای عمومی بودجه
محدودیتهای عمومی بودجه بیمارستان و دانشگاه در تخصیص منابع مالی میتواند بر تحقق برنامههای توسعه کتابخانه اثر بگذارد.
.T3 وابستگی به زیرساخت فناوری
تغییر و بهروزرسانی سریع فناوریهای اطلاعاتی، نیازمند سازگاری مداوم کتابخانه با این تغییرات است.
.T4 گرایش کاربران به منابع غیررسمی
گرایش کاربران به استفاده از منابع غیررسمی و رایگان اینترنتی بهجای منابع معتبر کتابخانه میتواند جایگاه کتابخانه را در تأمین اطلاعات علمی کاهش دهد.
.T5 کاهش مراجعه حضوری
گسترش دسترسی آنلاین به منابع میتواند به کاهش مراجعه حضوری کاربران به کتابخانه منجر شود.
.T6 اختلال زیرساخت فناوری
قطعی یا اختلال در زیرساختهای اینترنت و شبکه بیمارستان میتواند دسترسی به خدمات الکترونیکی را مختل کند.
.T7 تهدیدهای امنیت سایبری
افزایش استفاده از خدمات دیجیتال، ضرورت توجه به امنیت اطلاعات، حسابهای کاربری و زیرساختهای فناوری را افزایش میدهد.
.T8 جابهجایی یا بازنشستگی نیروی متخصص
جابهجایی نیروهای باتجربه میتواند موجب از دست رفتن دانش سازمانی و کاهش کیفیت برخی خدمات تخصصی شود.
.T9 افزایش انتظارات کاربران
کاربران امروزی انتظار دارند اطلاعات مورد نیاز خود را سریع، دقیق و در هر زمان و مکان دریافت کنند؛ بنابراین خدمات سنتی کتابخانه بهتنهایی پاسخگوی انتظارات آینده نخواهد بود.
جدول خلاصه تحلیل SWOT
|
نقاط قوت (S) |
نقاط ضعف (W) |
|
سابقه بیش از ۵۵ سال فعالیت کتابخانه (از سال ۱۳۶۹) |
نبود ردیف بودجهای مستقل برای کتابخانه و وابستگی کامل به بودجه عمومی بیمارستان |
|
حمایت و پشتیبانی معاونت آموزشی بیمارستان از فعالیتهای کتابخانه |
تحریم و محدود بودن اشتراک پایگاههای اطلاعاتی و منابع الکترونیکی تخصصی |
|
فضای فیزیکی مناسب و بازسازیشده کتابخانه |
نبود تابلوی اعلانات الکترونیک و ضعف در اطلاعرسانی سریع به کاربران |
|
برخورداری از مجموعهای غنی بالغ بر ۸۰۰۰ جلد کتاب و پایاننامه تخصصی |
عدم قرارگیری ساختمان کتابخانه در فضای بیمارستان |
|
قفسه باز مخزن و امکان دسترسی مستقیم کاربران به منابع |
کمرنگ بودن نقش کتابدار بالینی در تیم درمان و محدود بودن خدمات اطلاعاتی به بیماران و همراهان آنان |
|
سازماندهی علمی و اصولی منابع بر اساس نظامهای ردهبندی تخصصی NLM و LC |
نبود رمپ دسترسی در ورودی طبقه دوم و دشواری تردد افراد دارای معلولیت به کتابخانه |
|
بهرهمندی از نرمافزار تخصصی کتابداری آذرسا |
نامشخص بودن استاندارد نور و صدای سالن مطالعه و مخزن به دلیل نداشتن گواهی کیفیت مربوطه |
|
دسترسی به اینترنت و شبکه بیسیم (Wi-Fi) در فضای کتابخانه |
|
|
ظرفیت سالن مطالعه برای پذیرش همزمان ۷۵ کاربر |
|
|
فرصتها (O) |
تهدیدها (T) |
|
رشد سریع فناوری اطلاعات و امکان استفاده از ابزارهای نوین کتابداری |
افزایش مستمر هزینه خرید و اشتراک منابع علمی چاپی و الکترونیکی |
|
گسترش جنبش دسترسی آزاد (Open Access) به منابع علمی معتبر |
محدودیتهای عمومی بودجه بیمارستان و دانشگاه در تخصیص منابع مالی |
|
توسعه فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان |
تغییر و بهروزرسانی سریع فناوریهای اطلاعاتی و نیاز به سازگاری مداوم |
|
امکان همکاری و تبادل منابع با سایر کتابخانههای دانشگاهی و بیمارستانی |
گرایش کاربران به استفاده از منابع غیررسمی و رایگان اینترنتی بهجای منابع معتبر کتابخانه |
|
پشتیبانی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان |
کاهش مراجعه حضوری کاربران به دلیل گسترش دسترسی آنلاین به منابع |
|
رشد رویکرد تصمیمگیری بالینی مبتنی بر شواهد (EBM) در بیمارستان |
قطعی یا اختلال در زیرساختهای اینترنت و شبکه بیمارستان |
|
امکان اطلاعرسانی و تعامل با کاربران از طریق شبکههای اجتماعی |
تهدیدهای امنیت سایبری و خطر نفوذ به سامانههای اطلاعاتی کتابخانه |
|
امکان جذب کمک خیرین و حامیان برای توسعه منابع و تجهیزات کتابخانه |
جابهجایی یا بازنشستگی نیروی متخصص کتابداری بدون جایگزینی مناسب |
|
دسترسی به نرمافزارهای نوین کتابداری و مدیریت منابع دیجیتال |
افزایش انتظارات کاربران از سرعت و کیفیت خدمات اطلاعرسانی |
|
امکان بهرهگیری از ابزارهای هوش مصنوعی در جستجو و اطلاعرسانی علمی |
راهبردهای حاصل از تحلیل SWOT
تحلیل SWOT زمانی ارزش واقعی پیدا میکند که نتایج آن مستقیماً به راهبرد تبدیل شود. بنابراین برای کتابخانه چهار دسته راهبرد پیشنهاد میشود:
الف) راهبردهای SO — استفاده از نقاط قوت برای بهرهگیری از فرصتها
- استفاده از حمایت معاونت آموزشی و جایگاه سازمانی کتابخانه برای همراستاسازی خدمات با برنامههای آموزشی و پژوهشی دانشگاه
- بهرهگیری از مجموعه غنی منابع و نرمافزار آذرسا برای توسعه خدمات دیجیتال و بهرهمندی از ابزارهای هوش مصنوعی
- استفاده از فضای بازسازیشده و ظرفیت سالن مطالعه برای جذب کاربران بیشتر در چارچوب همکاریهای بینکتابخانهای
- بهرهگیری از زیرساخت اینترنت و Wi-Fi موجود برای گسترش استفاده از منابع دسترسی آزاد (Open Access)
- استفاده از سابقه و تجربه کتابخانه برای جذب حمایت خیرین در راستای توسعه منابع و تجهیزات
ب) راهبردهای WO — استفاده از فرصتها برای کاهش نقاط ضعف
- استفاده از منابع دسترسی آزاد (Open Access) برای جبران بخشی از محدودیتهای ناشی از تحریم و بودجه در اشتراک پایگاههای اطلاعاتی
- جذب حمایت خیرین و ظرفیت دانشگاه برای تأمین ردیف بودجهای مستقل، رمپ دسترسی و گواهی کیفیت نور و صدا
- استفاده از شبکههای اجتماعی بهعنوان مکمل موقت برای جبران نبود تابلوی اعلانات الکترونیک
- بهرهگیری از رشد رویکرد EBM در بیمارستان برای تقویت و تثبیت نقش کتابدار بالینی در تیم درمان
- استفاده از همکاری بینکتابخانهای برای کاهش اثر فاصله فیزیکی کتابخانه از فضای اصلی بیمارستان
ج) راهبردهای ST — استفاده از نقاط قوت برای مقابله با تهدیدها
- تقویت جایگاه کتابخانه بهعنوان مرجع اطلاعات علمی معتبر در برابر گرایش کاربران به منابع غیررسمی اینترنتی
- استفاده از سابقه و تجربه سازمانی کتابخانه برای حفظ ارتباط با کاربران در شرایط تغییر سریع فناوری
- بهرهگیری از مجموعه غنی و نرمافزار تخصصی برای مقابله با کاهش مراجعه حضوری از طریق تقویت خدمات الکترونیکی
- استفاده از حمایت معاونت آموزشی برای پایداری خدمات کتابخانه در برابر محدودیتهای بودجهای دانشگاه و بیمارستان
د) راهبردهای WT — کاهش نقاط ضعف و پیشگیری از تهدیدها
- پیگیری جدی تأمین ردیف بودجهای مستقل کتابخانه برای کاهش وابستگی به بودجه عمومی بیمارستان در شرایط محدودیت مالی
- اولویتبندی خرید و تمدید اشتراک منابع الکترونیکی بر اساس میزان استفاده واقعی، با توجه به اثر تحریم و افزایش هزینهها
- پیگیری اخذ گواهی کیفیت نور و صدا و اجرای رمپ دسترسی برای افراد دارای معلولیت پیش از بروز مشکلات ایمنی یا انتقاد کاربران
- پیشبینی الزامات امنیت اطلاعات در توسعه خدمات الکترونیکی برای مقابله با تهدیدهای سایبری
- برنامهریزی برای جانشینپروری و مستندسازی دانش سازمانی بهمنظور کاهش اثر جابهجایی نیروی متخصص